آموزه‌های اهل‌بیت علیهم السلام

آموزه‌های اهل‌بیت علیهم السلام

تحلیل مفهوم امامت در کلام امام رضا(ع)؛ در مقابل اندیشه‌های سایر مذاهب اسلامی با تاکید بر آراء فخر رازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات (RICA)
چکیده
یکی از مباحث مهم و مورد سوال و اختلاف در عصر امام رضا(ع) تحلیل معنا و مفهوم امامت بود؛ که در میان غیر شیعیان با مفهوم خلافت رایج، خلط شده بود. امام رضا(ع) با کلام نورانی خود که حاکی از مقام عصمت و وابستگی به علم الهی ایشان بود؛ به تحلیل موضوع پرداختند. پرسش اصلی مقاله این است که در معارف ائمه اهل بیت(ع) خصوصا امام رضا(ع) مقام و مفهوم امامت چگونه تحلیل شده و تفاوت عمده آن با دیدگاه سایر مذاهب اسلامی چیست؟تمرکز اصلی بحث، علاوه بر آیات قرآن و احادیث ائمه اهل بیت(ع) خصوصا امام رضا(ع)؛ از میان تفاسیر بر روی تفسیر المیزان در بین تفاسیر شیعی و تفسیر مفاتیح الغیب فخر رازی در میان اهل سنت است.در اندیشه شیعی با دلایل متعدد اثبات می‌شود که مقصود از واژه «امام» در آیه 124 سوره بقره مقامی غیر از نبوت است؛ چرا که این مقام در دوران پیری حضرت ابراهیم(ع) به ایشان اعطا شده و ایشان درآن زمان قطعاً حائز مقام نبوت بوده‌اند. درنتیجه اعطای مجدد نبوّت معنی نخواهد داشت و در مقابل، فخر رازی و برخی از مفسران اهل سنت مصّرند که منظور از کلمه‌ی (اماماً) درآیه‌ی شریفه، مقام نبوّت است که تمام پیامبران از آن بهره مند بودند و برای اثبات آن مجبور شدند زمان ابتلا وامتحان آن بزرگوار و هم چنین اعطای مقام امامت را مربوط به قبل ازنبوّت ایشان بدانند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1.    Al-Alusi, Sayyid Mahmūd. (1417 AH). Rūḥ al-Ma‘ānī fī Tafsīr al-Qur’ān al-‘Aẓīm wa al-Sab‘ al-Mathānī. Beirut: Dār al-Fikr.
2.    Ash‘arī Qumī, Sa‘d ibn ‘Abd Allāh. (1982 CE). al-Maqālāt wa al-Firaq. Edited by Moḥammad Jawād Mashkūr. Tehran: ‘Ilmī Farhangī.
3.    Baghdādī, ‘Abd al-Qāhir. (1948 CE). al-Farq bayna al-Firaq. Edited by Moḥammad Zāhid Kawtharī. Cairo: Dār al-Kutub al-Miṣriyyah.
4.    Balāghī Najafī, Moḥammad Jawād. (1420 AH). Ālā’ al-Raḥmān fī Tafsīr al-Qur’ān. Qom: Bunyād-e Ba‘th.
5.    Bānū Amīn, Sayyidah Nusrat. (1982 CE). Makhzan al-‘Irfān. Tehran: Nahzat-e Zanān-e Musalmān.
6.    Baqillānī, Abū Bakr Moḥammad ibn Ṭayyib. (1414 AH). Tamhīd al-Awā’il. Beirut: Mu’assasat al-Kutub al-Thaqāfiyyah.
7.    Bayḍāwī, ‘Abd Allāh ibn ‘Umar. (1418 AH). Anwār al-Tanzīl wa Asrār al-Ta’wīl. Beirut: Dār Iḥyā’ al-Turāth al-‘Arabī.
8.     Fayrūzabādī, Moḥammad ibn Ya‘qūb. (1424 AH). al-Qāmūs al-Muḥīṭ. Beirut: Dār Iḥyā’ al-Turāth al-‘Arabī.
9.    Hamadānī, ‘Abd al-Jabbār. (1482 CE/1382 AH). al-Mughnī min Abwāb al-Tawḥīd wa al-‘Adl. Beirut: Dār al-Kutub.
10.    Ḥaqqī, Ismā‘īl. (n.d.). Rūḥ al-Bayān. Beirut: Dār al-Fikr.
11.    Ḥillī, Ḥasan ibn Yūsuf. (1413 AH). Kashf al-Murād fī Sharḥ Tajrīd al-I‘tiqād. Qom: Jāmi‘at al-Mudarrisīn.
12.    Ḥillī, Ḥasan ibn Yūsuf. (1985 CE). al-Bāb al-Ḥādī ‘Ashar. Tehran: Mu’assasat al-Dirāsāt al-Islāmiyyah.
13.    Ibn Athīr, Mubārak ibn Moḥammad. (1421 AH). al-Nihāyah fī Gharīb al-Ḥadīth wa al-Khabar. Riyadh: Dār Ibn al-Jawzī.
14.    Ibn Ḥanbal, Aḥmad ibn Moḥammad. (1414 AH). Uṣūl al-Sunnah wa Madhāhib al-Muḥaddithīn. Cairo: Dār al-Salām.
15.    Javādī Āmulī, ‘Abd Allāh. (2007 CE). Tasnīm. Qom: Daftar-e Tablīghāt-e Islāmī.
16.    Jawharī, Ismā‘īl ibn Ḥammād. (1376 AH). al-Ṣiḥāḥ. Beirut: Dār al-‘Ilm.
17.    Jurjānī, Mīr Sayyid Sharīf. (1412 AH). Sharḥ al-Mawāqif. Qom: Manshūrāt al-Sharīf al-Raḍī.
18.    Kulaynī, Moḥammad ibn Ya‘qūb. (1401 AH). al-Kāfī. Beirut: Dār al-Ta‘āruf.
19.    Kulaynī, Moḥammad ibn Ya‘qūb. (2008 CE/1387 SH). Uṣūl al-Kāfī. (Translated by Moḥammad Bāqir Kamarā’ī). Tehran: Uswah.
20.    Majlisī, Moḥammad Bāqir. (1403 AH). Biḥār al-Anwār al-Jāmi‘ah li-Durar Akhbār A’immat al-Aṭhār. Beirut: Dār Iḥyā’ al-Turāth al-‘Arabī.
21.    Makārim Shīrāzī, Nāṣir et al. (2005 CE/1384 SH). al-Tafsīr al-Nemūnah. Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyyah.
22.    Mas‘ūdī, ‘Alī ibn Ḥusayn. (1488 CE/1385 AH). Murūj al-Dhahab. (Edited by Yūsuf As‘ad Dāghir). Beirut: Dār al-Andalus li-Ṭibā‘ah wa al-Nashr.
23.    Mashkūr, Moḥammad Jawād. (1993 CE/1372 SH). Farhang-e Farq-e Islāmī. Mashhad: Āstān Quds Raḍawī.
24.    Mufīd, Moḥammad ibn Moḥammad ibn Nu‘mān. (1413 AH). al-Fuṣūl al-Mukhtārah. Qom: al-Mu’tamar al-‘Ālamī lil-Shaykh al-Mufīd.
25.    Mufīd, Moḥammad ibn Moḥammad ibn Nu‘mān. (1983 CE/1363 AH). Awā’il al-Maqālāt. (Edited by Wā‘i‘ Charandābī). Tabrīz: Ḥaqīqat.
26.    Moḥammadī, ‘Alī. (1999 CE/1378 SH). Sharḥ Kashf al-Murād. 4th ed., Qom.
27.    Mūsawī Sabzawārī, Sayyid ‘Abd al-A‘lā. (1409 AH). Mawāhib al-Raḥmān fī Tafsīr al-Qur’ān. Beirut: Ahl al-Bayt.
28.    Muṭtahrī, Murtaḍā. (1991 CE/1370 SH). Majmū‘ah-ye Āthār. Tehran.
29.    Nubakhtī, Ḥasan ibn Mūsā. (1404 AH). Firaq al-Shī‘ah. Vol. 1, Beirut: Dār al-Aḍwā’.
30.     Qurashī, ‘Alī Akbar. (2007 CE/1386 SH). Qāmūs al-Qur’ān. Tehran: Dār al-Kutub al-Islāmiyyah.
31.    Rāghib al-Isfahānī, Ḥusayn ibn Moḥammad. (1412 AH). al-Mufradāt fī Gharīb al-Qur’ān. Beirut and Damascus: Dār al-‘Ilm and Dār al-Shāmiyyah.
32.    Rashīd Riḍā, Moḥammad. (n.d.). Tafsīr al-Qur’ān al-‘Aẓīm (Tafsīr al-Manār). Beirut: Dār al-Fikr.
33.    Rāzī, Fakhr al-Dīn Moḥammad ibn ‘Umar. (1420 AH). al-Maṭālib al-‘Āliyah min al-‘Ilm al-Ilāhī. Beirut: Dār al-Kutub al-‘Ilmiyyah.
34.    Rāzī, Fakhr al-Dīn Moḥammad ibn ‘Umar. (1420 AH). Mafātīḥ al-Ghayb (al-Tafsīr al-Kabīr). Beirut: Dār al-Kutub al-‘Ilmiyyah.
35.    Ṣadūq, Moḥammad ibn ‘Alī ibn Bābawayh al-Qumī. (1413 AH). Man Lā Yaḥḍuruhu al-Faqīh. Qom: Islāmī.
36.    Ṣadūq, Moḥammad ibn ‘Alī ibn Bābawayh al-Qumī. (1998 CE/1378 SH). ‘Uyūn Akhbār al-Riḍā (as). Tehran: Nashr-e Jahān.
37.    Sayyid Murtaḍā, ‘Alī ibn Ḥusayn. (n.d.). al-Rasā’il. Beirut: Mu’assasat al-Nūr.
38.    Sayyid Murtaḍā, ‘Alī ibn Ḥusayn. (n.d.). al-Shāfī fī al-Imāmah. Qom: Ismā‘īliyyān.
39.    Sayyid Raḍī, Moḥammad ibn Ḥusayn. (1414 AH). Nahj al-Balāghah. (Edited by Ṣubḥī Ṣāliḥ). Vol. 1, Qom: Hijrat.
40.    Shahrastānī, ‘Abd al-Karīm. (n.d.). al-Milal wa al-Niḥal. Vol. 1, Beirut: Dār al-Ma‘rifah.
41.    Shartūnī, Sa‘īd. (1906 CE/1385 SH). Aqrab al-Mawārid. Tehran: Dār al-Uswah.
42.    Ṣubḥī, Aḥmad Maḥmūd. (1411 AH). al-Zaydiyyah. Beirut: Dār al-Nahḍah.
43.    Ṭabāṭabā’ī, Sayyid Moḥammad Ḥusayn. (2014 CE/1393 SH). al-Mīzān fī Tafsīr al-Qur’ān. (Translated by Sayyid Moḥammad Bāqir Mūsāwī Hamadānī). Qom: Daftar-e Intishārāt-e Jāmi‘at al-Mudarrisīn.
44.    Ṭabrasi, Faḍl ibn Ḥasan. (1993 CE/1372 SH). Majma‘ al-Bayān fī Tafsīr al-Qur’ān. Tehran: Nāṣir Khusraw.
45.    Ṭabrasi, Faḍl ibn Ḥasan. (1998 CE/1377 SH). Tafsīr Jawāmi‘ al-Jāmi‘. Tehran: Tehran University Press.
46.    Taftāzānī, Sa‘d al-Dīn. (1409 AH). Sharḥ al-Maqāṣid. Qom: Manshūrāt al-Sharīf al-Raḍī.
47.    Ṭāliqānī, Sayyid Maḥmūd. (1983 CE/1362 SH). Partowī az Qur’ān. Tehran: Sherkat-e Sāhāmī.
48.     Ṭūsī, Abū Ja‘far Moḥammad ibn Ḥasan. (1409 AH). al-Tibyān fī Tafsīr al-Qur’ān. Beirut: Maktab al-A‘lām al-Islāmī.
49.    Ṭūsī, Naṣīr al-Dīn Moḥammad ibn Moḥammad. (1413 AH). Qawā‘id al-‘Aqā’id. Beirut: Dār al-Ghurbah.
50.    Zamakhsharī, Maḥmūd. (1407 AH). al-Kashshāf ‘an Ghamā’iḍ al-Tanzīl. Beirut: Dār al-Kitāb al-‘Arabī. 
دوره 4، شماره 2
تابستان 1405
صفحه 91-110

  • تاریخ دریافت 25 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 01 مهر 1405
  • تاریخ اولین انتشار 01 مهر 1405
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1405