سور مسبّحات به عنوان مجموعهای منسجم در قرآن کریم، از وحدت موضوعی عمیقی برخوردار بوده و دو محور «تسبیح» و «اسماء» را در کانون مباحث خویش جای داده است. پژوهش حاضر با استناد به این وحدت ساختاری و پیوند معنایی آیات، به بررسی ارتباط این دو محور اساسی میپردازد. در این سور، تسبیح پروردگار و فرمان به تسبیح توسط مخلوقات، سهمی چشمگیر دارد؛ گاه خداوند خود را تسبیح میگوید و گاه تمامی موجودات را، هم در عرصه تکوین و هم در قلمرو تشریع، به این امر فرامیخواند. صورتهای مختلف تسبیح، از جمله تسبیح محض با فعل امر «سَبِّح»، تسبیح همراه با حمد در قالب «فَسَبِّح بِحَمدِ...» و تسبیح با اسم الهی در عبارت «فَسَبِّح بِاسمِ رَبِّکَ العَظیمِ» در آیات متعددی تجلی یافته است. اما فرمان «تسبیح اسم» به صورت مستقل و منحصراً در آیه «سَبِّحِ اسمَ رَبِّکَ الْأَعْلَى» (الاعلی/۱) نازل گردیده است. این شکل از تسبیح، از امتیازات سهگانهای برخوردار است: نخست، فقدان قید زمانی در مقایسه با دیگر تسبیحات که محدود به اوقاتی خاص هستند؛ دوم، قرارگیری منحصر به فرد آن در سور مسبّحات؛ و سوم، محتوای اسرارآمیزی که بر تأکید ویژه پروردگار بر این موضوع دلالت دارد. بر اساس روایات اهل بیت (علیهم السلام) و استنباط علمای دین، «تسبیح» در حقیقت، تنزیه پروردگار در عرصه عمل است که نتیجه آن، تخلیه قلب از هر آنچه غیر خداست میباشد. همچنین، حقیقت و باطن «اسم»، وجود مقدس اهل بیت (علیهم السلام) است. بر این اساس، «تسبیح اسم» به معنای پذیرش خالصانه ولایت خداوند و اولیای الهی با تمامی وجود است که تأثیر آن، زدودن ناخالصیها از دل و گام نهادن در مسیر معرفت توحیدی از طریق صحیح آن خواهد بود.
قاسمی، حسین، آرام، محمد رضا و توحیدی، امیر. (1404). مفهوم و مراتب تسبیح و تسبیح اسم در احادیث، با تأکید بر آیه اول سوره اعلی. آموزههای اهلبیت علیهم السلام، 3(3)، 31–54. https://doi.org/10.22034/jatj.2026.559302.1059
MLA
قاسمی، حسین، آرام، محمد رضا، و توحیدی، امیر. "مفهوم و مراتب تسبیح و تسبیح اسم در احادیث، با تأکید بر آیه اول سوره اعلی"، آموزههای اهلبیت علیهم السلام، 3، 3، 1404، 31–54. doi: 10.22034/jatj.2026.559302.1059
HARVARD
قاسمی، حسین، آرام، محمد رضا، و توحیدی، امیر. (1404). 'مفهوم و مراتب تسبیح و تسبیح اسم در احادیث، با تأکید بر آیه اول سوره اعلی'، آموزههای اهلبیت علیهم السلام، 3(3), pp. 31–54. doi: 10.22034/jatj.2026.559302.1059
CHICAGO
قاسمی، حسین، آرام، محمد رضا و توحیدی، امیر، "مفهوم و مراتب تسبیح و تسبیح اسم در احادیث، با تأکید بر آیه اول سوره اعلی." آموزههای اهلبیت علیهم السلام، 3 3 (1404): 31–54, doi: 10.22034/jatj.2026.559302.1059
VANCOUVER
قاسمی حسین، آرام محمد رضا، توحیدی امیر. مفهوم و مراتب تسبیح و تسبیح اسم در احادیث، با تأکید بر آیه اول سوره اعلی. آموزههای اهلبیت علیهم السلام. 1404;3(3):31–54 (In English). doi: 10.22034/jatj.2026.559302.1059