آموزه‌های اهل‌بیت علیهم السلام

آموزه‌های اهل‌بیت علیهم السلام

مفهوم و مراتب تسبیح و تسبیح اسم در احادیث، با تأکید بر آیه اول سوره اعلی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
سور مسبّحات به عنوان مجموعه‌ای منسجم در قرآن کریم، از وحدت موضوعی عمیقی برخوردار بوده و دو محور «تسبیح» و «اسماء» را در کانون مباحث خویش جای داده است. پژوهش حاضر با استناد به این وحدت ساختاری و پیوند معنایی آیات، به بررسی ارتباط این دو محور اساسی می‌پردازد. در این سور، تسبیح پروردگار و فرمان به تسبیح توسط مخلوقات، سهمی چشمگیر دارد؛ گاه خداوند خود را تسبیح می‌گوید و گاه تمامی موجودات را، هم در عرصه تکوین و هم در قلمرو تشریع، به این امر فرامی‌خواند. صورت‌های مختلف تسبیح، از جمله تسبیح محض با فعل امر «سَبِّح»، تسبیح همراه با حمد در قالب «فَسَبِّح بِحَمدِ...» و تسبیح با اسم الهی در عبارت «فَسَبِّح بِاسمِ رَبِّکَ العَظیمِ» در آیات متعددی تجلی یافته است. اما فرمان «تسبیح اسم» به صورت مستقل و منحصراً در آیه «سَبِّحِ اسمَ رَبِّکَ الْأَعْلَى» (الاعلی/۱) نازل گردیده است. این شکل از تسبیح، از امتیازات سه‌گانه‌ای برخوردار است: نخست، فقدان قید زمانی در مقایسه با دیگر تسبیحات که محدود به اوقاتی خاص هستند؛ دوم، قرارگیری منحصر به فرد آن در سور مسبّحات؛ و سوم، محتوای اسرارآمیزی که بر تأکید ویژه پروردگار بر این موضوع دلالت دارد. بر اساس روایات اهل بیت (علیهم السلام) و استنباط علمای دین، «تسبیح» در حقیقت، تنزیه پروردگار در عرصه عمل است که نتیجه آن، تخلیه قلب از هر آنچه غیر خداست می‌باشد. همچنین، حقیقت و باطن «اسم»، وجود مقدس اهل بیت (علیهم السلام) است. بر این اساس، «تسبیح اسم» به معنای پذیرش خالصانه ولایت خداوند و اولیای الهی با تمامی وجود است که تأثیر آن، زدودن ناخالصی‌ها از دل و گام نهادن در مسیر معرفت توحیدی از طریق صحیح آن خواهد بود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


دوره 3، شماره 3
پاییز 1404
صفحه 31-54

  • تاریخ دریافت 25 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 11 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 10 بهمن 1404
  • تاریخ اولین انتشار 10 بهمن 1404
  • تاریخ انتشار 10 آذر 1404