پژوهش حاضر، تبیین معنای تأویل عرفانی واژه «خلیفه» درسوره بقره می باشد. نظر به اهمیت بررسی واژگان و اصطلاحات قرآنی، این پژوهش پس از بررسی معنای لغوی این واژه با تدبر در آیات30 الی39 سوره بقره به دریافت مفهوم عرفانی«خلیفه الهی» اقدام نموده و با استفاده از مفاهیم واژگان و عبارات کلیدی موجود در آیات مذکور، به نظر میرسد به معنای عرفانی این لقب درانسان دست یافته است. در همین راستا، ساختار وجودی «آدم» و رسالتش نیز مفهوم یابی شده است.
در این تحقیق، تأثیر تعلیم حقیقی«الاسماء کلها» در ساختار انسان مورد بررسی قرارگرفته است. نتیجه به دست آمده این است که: تجلی کامل اسماء الهی در وجود نوع انسان، شاید عامل اصلی برای تحقق صفت «خلیفه الهی» در او باشد. وقوع این امر، فرمانبرداری قوای همه عالم را از انسان، در پی خواهد داشت که در قا لب سجده ملائکه بر آدم در قرآن از آن تعبیر شده است. عینیت این ویژگی در شخصیت اولیاء الهی (در رأس آنها اهل بیت «علیهم السلام») در عالم مُلک، به تدریج خود را آشکار می سازد، پس هدف از هبوط آدم به «ارض» (که عالم ماده و تدریج است) نمایش کسب مقام «خلیفت الهی» به شکل تدریجی آن است که در نهایت، سبب رسیدن اولیاء الهی به مقامات عالیۀ مظاهر کامل اسماء الهی خواهد شد و قرب کامل به «الله» را به دنبال خواهد داشت. آنگاه است که امامت در آنها به منصه ظهور می رسد، پس وظیفه اصلی«خلیفه الهی» در امر امامت، خود را نشان میدهد. در حقیقت ائمه علیهم السلام کسانی هستند که اسما و صفات «رب العالمین» در معنای اتم و اکمل خود، در آنها از قوه به فعل در آمده است و این معنای تأویل عرفانی «علم الاسماء کلها» است. در مورد دیگر انسان ها، به تناسب ایمان و عمل آنها و همچنین به میزان «حُب» آنها به اهل بیت «علیهم السلام» - که مصداق حقیقی انسان کامل هستند- که سبب پیروی ازآنان به میزان آن «حب» می شود، خداوند مرتبه ای از مراتب کمال انسانی و خلیفـه الهی بودن را به آنان عطا می فرماید که خود عاملی است برای بهره مندی از مراتب قُرب الهی و اولیاء مقرب.